De voorstelling 'JIHAD' kijkt radicalisering eerlijk in de ogen

Wo 02 november 2016

Let op: In het AD van 3 november heeft gestaan dat deze voorstelling gratis te bezoeken is. Dit is onjuiste informatie. 

Drie Nederlandse acteurs, met wortels in Syrië, Algerije en Iran, spelen een rake voorstelling over radicalisering: 'JIHAD'. Ze kruipen in de huid van drie vrienden uit Almere - een hardliner, een meeloper en een twijfelaar – die naar Syrië willen om zich aan te sluiten bij de gewapende strijd tegen ‘ongelovigen’. Dan blijkt de werkelijkheid verre van een spelletje. Een belangrijke voorstelling, actueler dan ons lief is. Met nagesprek.

Door Annette Embrechts

Woede
Vijf jaar geleden had bijna niemand er nog van gehoord: Nederlandse Syriëgangers. Het fenomeen van geradicaliseerde jongeren die zich aansloten bij de gewapende strijd in Syrië, leek voorbehouden aan het buitenland (Frankrijk, België). Inmiddels kent ook Nederland zijn eigen jihadreizigers. En de aantallen, voor zover geregistreerd, liegen er niet om. Ze bestaan en ze gaan. En soms keren ze terug. Met bekende en onbekende gevolgen.

Wat gaat er om in de hoofden van jongeren die radicaliseren? Wat maakt dat ze het relatief veilige Almere, Delft, Zoetermeer of Den Haag verruilen voor een gevaarlijke deelname aan een complexe oorlog in het Midden-Oosten?

De theatervoorstelling 'JIHAD' besteedt grondig aandacht aan de motieven, de dromen, de frustraties en de angsten van Syriëgangers Ben, Ismaël en Reda. Het relaas is hard en eerlijk, maar ook geestig en gevat. Zo maken ze grappen over het stopwoordje ‘Insha’Allah’ (‘Als God het wil’), dat één van de drie gebruikt om ergens onderuit te komen en God de schuld te geven. De drie Nederlandse acteurs, met wortels in Syrië, Algerije en Iran, nemen het publiek mee in de afwegingen en het jargon van radicaliserende jongeren. Ze laten zien waartoe woede over gemiste kansen kan leiden, hoe manipulatieve krachten werken en waar kansen liggen om de afkeer van de westerse maatschappij te stoppen.

Saman Amini, Majd Mardo en Chems Eddine Amar weten uit eigen ervaring hoe het is om als allochtoon buitengesloten te worden. Soms expliciet, soms impliciet. Dat leidt tot herkenning. Zij schopten het ondanks (of dankzij?) jaren in asielzoekerscentra tot de grote theaterpodia. Eerder speelden Amini en Mardo met regisseur Daria Bukvić en acteur Vanja Rukavina de succesvolle voorstelling Nobody Home, over hun eigen, haast onwaarschijnlijke levensverhalen.

Nu regisseert Bukvić de naar de Nederlandse situatie vertaalde en bewerkte Belgische theatertekst Djihad van Ismaël Saïdi. Deze Franstalige Belg schreef in 2014 op basis van eigen ervaringen – hij werd zelf ook geronseld - een Franstalig toneelstuk, dat door het ministerie van Onderwijs en Cultuur in Wallonië en Brussel werd opgenomen in een preventieplan tegen radicalisering.
In de Nederlandse bewerking komen de jongens niet uit Molenbeek maar uit Almere. Ook is de theatertekst aangescherpt. De voorstelling wordt geproduceerd door Theater De Meervaart in Amsterdam en Senf Theaterpartners.

Winst
Volgens acteur Majd Mardo, geboren in Aleppo, is ‘dit het juiste moment om een dergelijk stuk te maken’. Mardo was nogal kritisch op de oorspronkelijke tekst – hij vond de problematiek te belangrijk om als acteur een ongenuanceerd stuk op de planken brengen. De bewerking vindt hij echter erg goed: ‘Je leert nu beetje bij beetje de motivaties van die drie jongens kennen en herkennen. En ook de verschillen tussen hen.’ Mardo speelt de naïeve jonge hond die er bij wil horen, de meeloper die denkt in een levensechte computergame terecht te komen. Amar speelt leider Ben, de meest fanatieke moslim van de drie die uiteindelijk toch de Koran minder goed lijkt te kennen dan hij beweert. En Amini vertolkt de twijfelaar Ismaël; die is ook boos en gefrustreerd, maar vraagt zich toch voortdurend af of ze hier wel goed aan doen.
Amini: ‘Je krijgt inzicht in de oorzaak van hun woede. Je snapt waarom bepaalde wijken op den duur terrorisme gaan ademen. Waarom daar de radicalisering langzaam maar zeker gestaag om zich heen grijpt.’
Mardo: ‘Het gaat vaak om vijftien- of zestienjarigen die een positie in de maatschappij zoeken. Ze vinden die niet omdat ze worden buitengesloten en hun bestaansrecht hen wordt ontzegd. Daar komt deels hun woede vandaan: als jouw gevoel van onrechtvaardigheid geen gehoor krijgt maar je wel telkens met de westerse blik en vooroordelen wordt geconfronteerd, raak je vatbaar voor sluwe, fundamentalistische koranpredikers.’

Volgens hen is de voorstelling ook bij uitstek geschikt voor professionals die radicalisering onder jongeren proberen te voorkomen, zoals straatcoaches, maatschappelijk werkers, politieagenten, jeugdzorgmedewerkers, juristen en religieus betrokkenen. Uit eerdere uit de hand gelopen situaties blijkt regelmatig dat organisaties vaak wel op de hoogte zijn van radicaliseringsprocessen onder jongeren maar niet weten hoe en wanneer gezamenlijk in te grijpen.

De voorstelling is in een aantal steden ook exclusief als schoolvoorstelling te zien, waarbij een uitgebreid nagesprek met publiek en ervaringsdeskundigen volgt. Daaruit blijkt hoe zeer 'JIHAD' een gevoelige snaar raakt: jongeren die normaal vaak wegduiken in hun jas, durven zich nu in deze veilige theatersetting openlijk uit te spreken. En dat is al winst.

BEN: “Jouw geloof is zwak.”
ISMAEL: “Ja, mijn geloof is zwak. Daarom ga ik mijn broeders in Syrië versterken in de heilige strijd. Omdat mijn geloof zwak is. Weet je wat zwak is? Mijn ING banksaldo. Hoe denk jij dat wij aan tickets komen als we geen doekoe hebben?”
BEN: “Komt goed, man.”

'JIHAD' is op 8 november in Flint te zien.

Actueel

Winkelmandje

U heeft geen voorstellingen in uw winkelmandje.

Er is iets misgegaan met het laden van dit evenement. Probeer het later nogmaals.